خبرگزاری حوزه |حسن برکتی، استاد و پیشکسوت تعزیه در گفتوگو با خبرگزاری حوزه با بیان اینکه تعزیه یکی از مهمترین جلوههای هنری برای انتقال پیام عاشورا و فرهنگ اهلبیت(ع) به نسلهای مختلف است، اظهار کرد: تعزیه تنها یک هنر نمایشی نیست، بلکه میراثی آیینی و معنوی است که در طول قرنها با عشق و ارادت مردم به امام حسین(ع) حفظ شده و امروز نیز وظیفه همه ما صیانت از این هنر ارزشمند است.
وی افزود: اگر بخواهیم درباره ماندگاری تعزیه سخن بگوییم، باید پیش از هر چیز به جایگاه والای حضرت سیدالشهدا(ع) و حقیقت نهضت عاشورا توجه کنیم. امام حسین(ع) در تاریخ بشریت نماد آزادگی، ایثار و ایستادگی در برابر ظلم است و همین ویژگی سبب شده است که پیام عاشورا محدود به زمان و مکان خاصی نباشد. هر سال با فرارسیدن ماه محرم، شاهد حضور گسترده مردم در مجالس عزاداری و آیینهای مرتبط با این ایام هستیم و این نشان میدهد که عشق به امام حسین(ع) در دل مردم ریشهای عمیق دارد.
برکتی ادامه داد: تعزیه نیز به عنوان هنری که روایتگر واقعه عاشورا و مصائب اهلبیت(ع) است، توانسته این حقیقت بزرگ را با زبان هنر به مخاطبان منتقل کند. آنچه باعث استمرار این هنر شده، صرفاً جنبه نمایشی آن نیست، بلکه پیوند عمیقی است که میان تعزیه و باورهای دینی مردم وجود دارد. بسیاری از تعزیهخوانان خود را هنرمند صرف نمیدانند، بلکه خادم این دستگاه میدانند و همین نگاه معنوی موجب شده است که تعزیه در طول سالیان اصالت خود را حفظ کند.
وی با اشاره به اهمیت حفظ جایگاه تعزیه به عنوان یک هنر آیینی تصریح کرد: تعزیه مجموعهای از هنرهای مختلف مانند شعر، موسیقی، بازیگری، طراحی صحنه، حرکت و روایت است که همه این عناصر باید در خدمت انتقال پیام عاشورا قرار گیرند. اگر هر کدام از این بخشها از هدف اصلی فاصله بگیرد، ممکن است روح اصلی تعزیه آسیب ببیند. تعزیه زمانی اثرگذار خواهد بود که مخاطب در کنار بهرهگیری از زیباییهای هنری، با پیامهای اخلاقی و انسانی واقعه کربلا نیز ارتباط برقرار کند.
این استاد و پیشکسوت تعزیه با بیان اینکه موسیقی یکی از ارکان مهم این هنر به شمار میرود، گفت: موسیقی در تعزیه یک عنصر تزئینی نیست، بلکه بخشی از هویت آن است. تعزیهخوان باید شناخت مناسبی از دستگاههای موسیقی ایرانی داشته باشد و بداند هر شخصیت و هر صحنه چه فضای موسیقایی نیاز دارد. صدای مناسب به تنهایی برای یک تعزیهخوان کافی نیست، بلکه درک درست از شعر، موسیقی و موقعیت نمایشی است که یک اجرای موفق را شکل میدهد.
وی افزود: همه عناصر تعزیه باید هماهنگ با یکدیگر باشند. برای مثال، موسیقی، نحوه خواندن، حرکات بازیگران و حتی طراحی صحنه باید به روایت بهتر واقعه عاشورا کمک کنند. اگر یکی از این بخشها بخواهد به صورت مستقل خودنمایی کند، ممکن است ارتباط مخاطب با پیام اصلی کمرنگ شود. تعزیه هنر خدمت به یک حقیقت بزرگ است و همه ظرفیتهای هنری آن باید در مسیر همین هدف قرار گیرد.
برکتی درباره نقش اشقیاخوانی در تعزیه اظهار کرد: اجرای نقش شخصیتهای منفی مانند شمر و حرمله یکی از دشوارترین بخشهای این هنر است. برخلاف تصور برخی افراد، اشقیاخوانی تنها بلند خواندن یا نمایش خشونت نیست، بلکه نیازمند شناخت دقیق شخصیت، تسلط بر شعر، موسیقی و شیوه اجراست. کسی که این نقشها را اجرا میکند، در زندگی واقعی از ارادتمندان اهلبیت(ع) است، اما در صحنه باید شخصیتی را به نمایش بگذارد که در مقابل جبهه حق قرار گرفته است.
وی ادامه داد: هنر اشقیاخوان در این است که بتواند شخصیت تاریخی مورد نظر را با دقت اجرا کند و در عین حال، فضای مظلومیت اهلبیت(ع) را برای مخاطب آشکار سازد. هرچه اجرای نقشهای منفی دقیقتر باشد، عظمت و مظلومیت شخصیتهای مثبت نیز بهتر نمایان خواهد شد. به همین دلیل، اشقیاخوانی نیازمند سالها تجربه و آموزش در کنار استادان این عرصه است.
این هنرمند پیشکسوت با تأکید بر ضرورت حفظ اصالت تعزیه گفت: نوآوری در هر هنری امری طبیعی است، اما نوآوری زمانی ارزشمند خواهد بود که در چارچوب هویت و اصول آن هنر انجام شود. تعزیه میراثی است که حاصل تلاش نسلهای مختلف بوده و نمیتوان بدون شناخت، تغییراتی در آن ایجاد کرد که موجب فاصله گرفتن از ریشههای این هنر شود.
وی افزود: برخی عناصر تعزیه مانند شیوه خواندن، رنگ لباسها، نمادها و ساختار شخصیتها در طول سالیان بر اساس تجربه شکل گرفتهاند و هر کدام معنا و جایگاه خاص خود را دارند. تغییر در این بخشها باید با شناخت و پژوهش همراه باشد، زیرا حذف یا تغییر بیدلیل نشانههای تعزیه میتواند به هویت آن آسیب وارد کند.
برکتی با اشاره به ضرورت تربیت نسل جدید تعزیهخوانان بیان کرد: آینده تعزیه به حضور جوانان وابسته است. اگر نسل جدید وارد این عرصه نشود، انتقال تجربهها با مشکل مواجه خواهد شد. البته علاقه به تنهایی کافی نیست و جوانان باید در کنار علاقه، آموزش صحیح ببینند و با اصول این هنر، نسخههای تعزیه، موسیقی، ادبیات و اخلاق حرفهای آن آشنا شوند.
وی ادامه داد: یکی از مهمترین سرمایههای تعزیه، سنت استاد و شاگردی است. بسیاری از ظرافتهای این هنر تنها از طریق حضور در کنار استادان و مشاهده مستقیم آموخته میشود. کتاب و فیلم میتوانند کمککننده باشند، اما جای تجربه عملی و آموزش حضوری را نمیگیرند. پیشکسوتان نیز وظیفه دارند دانستهها و تجربههای خود را در اختیار نسل جوان قرار دهند تا این زنجیره ارزشمند ادامه پیدا کند.
این استاد تعزیه با اشاره به ظرفیت جهانی این هنر گفت: تجربه اجراهای تعزیه در خارج از کشور نشان داده است که پیام عاشورا میتواند با انسانها از فرهنگها و ملیتهای مختلف ارتباط برقرار کند. مفاهیمی مانند عدالت، ایثار، آزادگی و دفاع از حقیقت، مفاهیمی جهانی هستند و مخاطبان مختلف میتوانند با آنها ارتباط بگیرند.
وی بیان کرد: تعزیه میتواند به عنوان یکی از ظرفیتهای فرهنگی ایران برای معرفی ارزشهای اسلامی و انسانی به جهان مورد توجه قرار گیرد، اما شرط آن حفظ اصالت و هویت این هنر است. آنچه مخاطب را جذب میکند، حقیقت و صداقت نهفته در تعزیه است و نباید برای جلب توجه بیشتر، از این ویژگی فاصله گرفت.
برکتی در پایان تأکید کرد: تعزیه یک امانت فرهنگی و دینی است که از گذشتگان به ما رسیده و مسئولیت ما این است که آن را سالم و اصیل به نسلهای آینده منتقل کنیم. حفظ نسخههای ارزشمند، حمایت از آموزش جوانان، ثبت تجربههای استادان پیشکسوت و توجه بیشتر مراکز فرهنگی به این هنر، از جمله اقداماتی است که میتواند زمینه استمرار و شکوفایی تعزیه را فراهم کند. تعزیه تا زمانی زنده خواهد ماند که عشق به امام حسین(ع)، اخلاص و پایبندی به حقیقت عاشورا در آن جریان داشته باشد.
انتهای پیام
نظر شما